Wat is begrijpend kijken?

Begrijpend kijken, misschien heb je er wel eens van gehoord, misschien ook niet. Anders kun je je er vast wel iets bij voorstellen. We kennen allemaal ‘begrijpend lezen’. Nadat kinderen in groep 3 hebben geleerd te lezen, wordt er in de volgende groepen structureel aandacht besteed aan begrijpend lezen. Het is namelijk een belangrijk doel om te begrijpen wat er staat geschreven. De gehele schoolcarrière is het belangrijk: in het voortgezet onderwijs worden er lange teksten voorgeschoteld. Maar ook bij wereldoriëntatie op de basisschool krijgen de kinderen te maken met teksten. Waar woorden en teksten niet zijn weg te denken uit onze samenleving, zijn filmpjes en video’s dit inmiddels ook niet meer. Nieuwe technologie krijgt een steeds een grotere plek in onze samenleving en daarbij ook in het onderwijs. Leerkrachten maken steeds vaker gebruik van filmpjes in hun lessen. Zouden we daarom in het onderwijs niet meer aandacht moeten besteden aan ‘begrijpend kijken’? Wat is dat dan precies, en hoe doe je dat?

Wat is begrijpend kijken?

In tegenstelling tot begrijpend lezen, bestaan er nog weinig ideeën over wat begrijpend kijken precies moet inhouden. Bij begrijpend lezen achterhaalt de leerling tijdens het lezen de betekenis van taal. De kinderen leren allerlei leesstrategieën om een tekst ‘aan te pakken’. Bij ‘begrijpend kijken’ zou je leerlingen dus handvatten willen bieden, zodat zij kennis opdoen uit filmpjes die worden gekeken, en er daadwerkelijk leerrendement wordt behaald. Want: een filmpje aanbieden is één, maar er echt iets van leren is twee.

Waarom zou er meer aandacht moeten zijn voor ‘begrijpend kijken’?

Nieuwe technologie wordt steeds belangrijker in het onderwijs. Dit is ook te merken aan het model van SLO en Kennisnet voor 21e eeuwse vaardigheden. Vier van de elf vaardigheden gaan over digitale vaardigheden: informatievaardigheden, mediawijsheid, computational thinking en ICT-basisvaardigheden. Kinderen dienen ‘digitaal geletterd’ te worden. Er is echter geen aandacht voor ‘begrijpend kijken’ of verwante begrippen. En dat terwijl uit onderzoek van het Sociaal Cultureel planbureau is gebleken dat ‘kijken’ vandaag de dag veel populairder is dan ‘lezen’: 86% van de Nederlanders kijkt 3 uur per dag naar beeldmateriaal, tegenover 1,5 uur die per dag aan leesmateriaal wordt besteed.

Dat is zeker niet iets om verbaasd over te zijn en deze beweging is verre van nieuw. In 1988(!) heeft het SCP al vastgesteld de kijktijd tussen 1975 en 1985 toenam, en de leestijd daarbij afnam. We hebben het hier dus al over ruim 40 jaar waarbij beeld een steeds belangrijkere rol is gaan spelen in het vrijetijdsleven. In de klas merken we zeker de afgelopen tien jaar een sterke toename: digiborden kwamen als paddenstoelen uit de grond en de laatste jaren hebben steeds meer leerlingen eigen devices om mee te leren in de klas. Dat educatieve video’s een grotere rol gaan spelen is dan ook geen verrassing. Worden kinderen wel goed voorbereid op een wereld die beweegt van lezen naar kijken, als er geen structurele aandacht is voor het begrijpen van beeld?

Aan de slag met bekijkend kijken? Start direct met een proeflicentie van Faqta!

Hoe kun je ‘begrijpend kijken’ toepassen in de klas?

Het doel van het gebruik van educatieve video’s in de klas is dat de leerlingen begrijpen wat er wordt gezegd, en er echt iets leren van het beeldmateriaal. Hoe kun ‘begrijpend kijken’ toepassen in de klas? Wij hebben 5 tips voor je!

  1. Selecteer nauwkeurig welk materiaal je wilt laten zien. Laat nooit iets zien wat je zelf niet hebt bekeken! Kijk ook naar de lengte van het fragment: past het bij de spanningsboog van mijn doelgroep? Kunnen ze bij deze lengte van het filmpje er echt iets van leren, of kan ik het beter opsplitsen in kortere fragmenten? Beoordeel ook het niveau van het fragment en welke bronnen er worden gebruikt.

  2. Bereid de leerlingen voor op het fragment. Als je de inhoud vast (kort) bespreekt, is er een grotere kans dat de inhoud uiteindelijk wordt onthouden. Deze voorbereiding maakt het namelijk makkelijker om informatie actief en diep te verwerken.

  3. Stel een kijkvraag. Wil je dat de leerlingen een specifieke boodschap halen uit het fragment? Dan kun je ervoor kiezen een kijkvraag te stellen. Een nadeel hiervan kan zijn dat de leerlingen de rest van de inhoud van een fragment als niet-belangrijk kunnen beschouwen, omdat ze alleen op deze vraag focussen. Hier zul je een afgewogen keuze in moeten maken.

  4. Laat de leerlingen aantekeningen maken. Aantekeningen maken tijdens het kijken tijdens het kijken is vooral nuttig bij langere video’s met een lagere informatiedichtheid. Bij korte fragmenten met een hoge informatiedichtheid zal dit frustreren, omdat ze het niet bij kunnen houden. Wel zou je bij deze video’s achteraf een aantal feiten op kunnen laten schrijven.

  5. Laat de leerlingen iets doen met de inhoud. Laat de leerlingen achteraf de boodschap van de video verwoorden, of stel andere inhoudelijke vragen waar ze na het kijken van de video een antwoord op zouden moeten weten. Een grote kans dat de leerling de boodschap van de video begrijpt, wanneer ze dit kunnen verwoorden 😉

Heb je zelf nog tips voor begrijpend kijken? Of wil je weten hoe anderen hoe andere leerkrachten hiermee omgaan? Volg ons dan op Facebook!