Welke onderzoeksvaardigheden leren je leerlingen?

Je leerlingen leren onderzoeksvaardigheden als observeren, meten, bronnen gebruiken en oordelen. Een onderzoek doen is namelijk veel meer dan informatie opzoeken. SLO noemt vier onderzoeksvaardigheden die leerlingen tijdens een onderzoek inzetten:

• observeren en meten;
• denkwijzen hanteren;
• bronnen, materialen en gereedschap gebruiken;
• reflecteren, waarderen en oordelen.

Die vaardigheden komen op verschillende momenten in het onderzoek terug. Leerlingen ontwikkelen ze stap voor stap, terwijl ze een vraag onderzoeken. Wat onderzoekend leren is en waarom het werkt, lees je bij Wat is onderzoekend leren?

Zo leren leerlingen stap voor stap onderzoeken

SLO beschrijft onderzoekend leren als een cyclus van zeven stappen. Voor beginnende onderzoekers biedt dat houvast. Per stap beschrijft SLO hoe leerlingen groeien, van een eerste verkenning naar steeds doelgerichter onderzoek.

1. Confronteren met object, verschijnsel of situatie

Een onderzoek begint bij iets wat opvalt. Leerlingen bekijken een voorwerp, een verschijnsel of een situatie en zeggen hardop wat ze zien. Beginnende onderzoekers zien vooral verschillen en ontdekken met al hun zintuigen. Ervaren onderzoekers kijken bewuster en met oog voor details. Ze stellen vragen om een probleem helder te krijgen.

2. Verkennen en vragen formuleren

Vanuit hun waarnemingen bedenken leerlingen wat ze willen weten. Eerst verwoorden ze wat ze zien als "als ..., dan ...". Later voorspellen ze wat er gebeurt als er iets verandert en formuleren ze op basis daarvan een onderzoeksvraag. Daarvoor hebben ze wel kennis over het onderwerp nodig. Waarom dat zo is, lees je bij Wat is onderzoekend leren?. Het helpt om samen een paar vragen te beoordelen: welke kun je echt onderzoeken? Met het vragenmachientje bedenken leerlingen betekenisvolle onderzoeksvragen.

3. Onderzoek opzetten en bronnen, materialen en instrumenten verzamelen

Beginnende onderzoekers starten vaak zonder plan. Gaandeweg leren ze een manier van onderzoeken te kiezen die past bij hun vraag. Eerst maken ze met jouw aanwijzingen een werkplan, later stellen ze samen met andere leerlingen een onderzoeksplan op.

4. Onderzoek uitvoeren en resultaten verwerken

Dan gaan leerlingen aan de slag. Beginnende onderzoekers werken nog vooral op gevoel. Ervaren onderzoekers houden een vaste volgorde aan, noteren hun waarnemingen in een logboek en gebruiken verschillende bronnen. Ze ordenen hun gegevens en beschrijven wat ze hebben gevonden.

5. Conclusie(s) trekken en verslag leggen

Wat betekenen de resultaten? Leerlingen leggen verbanden tussen wat ze hebben gevonden en hun onderzoeksvraag. Eerst brengen ze resultaten die bij elkaar passen met elkaar in verband, later redeneren ze over oorzaak en gevolg. Uiteindelijk trekken ze conclusies en controleren ze of hun informatie betrouwbaar is.

6. Onderzoek presenteren

Leerlingen laten zien wat ze hebben ontdekt. Eerst vertellen ze in hun eigen woorden wat ze hebben waargenomen. Later verwerken ze hun vraag, aanpak en uitkomsten in een presentatie, een werkstuk of een verslag. Laat je leerlingen zelf de vorm bepalen, dan kiezen ze wat bij hen past.

7. Verdiepen en verbreden

Een onderzoek levert vaak nieuwe vragen op. Leerlingen herkennen vergelijkbare situaties en kijken of hun conclusies daar ook gelden. Ervaren onderzoekers stellen vragen die tot een vervolgonderzoek kunnen leiden.