Daltononderwijs met Faqta: zo geef je de kernwaarden vorm in je klas
In het daltononderwijs werk je met vijf kernwaarden: samenwerking, vrijheid en verantwoordelijkheid, zelfstandigheid, reflectie en effectiviteit. Ze gaan vooral over de manier waarop leerlingen leren. Wat ze leren, komt uit de kerndoelen en uit de lesstof die jij aanbiedt.
De methodes van Faqta zijn niet speciaal voor daltononderwijs gemaakt, maar je kunt ze er goed voor inzetten. Je werkt met thema's die bij meerdere vakken terugkomen, en jij bepaalt hoe je de lessen inzet. Klassikaal, zelfstandig of in groepjes: de keuze is aan jou.
Kennis en eigenaarschap horen bij elkaar. Een leerling die zelf een onderzoeksvraag wil stellen, heeft voorkennis nodig. Daarom bouw je eerst samen kennis op en geef je daarna de regie stap voor stap aan je leerlingen. Hoeveel regie je zelf houdt, verschilt per fase van een thema. Aan het begin draag je vooral kennis over. Tijdens het eigen onderzoek van je leerlingen coach je en stuur je alleen bij waar het nodig is.
Op deze pagina lees je per kernwaarde hoe je die met Faqta vormgeeft, hoe een thema loopt van kennis naar eigen onderzoek en wat de nieuwe kerndoelen vragen.
Gezamenlijke kernwaarden van daltononderwijs en Faqta
Als leerkracht op een daltonschool ken je de kernwaarden van Dalton en weet je hoe je ze in jouw klas tot uiting laat komen. Faqta geeft je daarbij de inhoud. Met thematische lessen bouwen je leerlingen kennis op en jij zet de lessen in zoals het bij je klas past.
1. Samenwerken aan een gedeelde inhoud
Op het leerplatform loggen leerlingen met z'n tweeën of drieën in op één device. Ze werken samen aan de stof en de interactieve vragen, terwijl hun eigen voortgang bewaard blijft. Veel opdrachten in de doeboeken maken ze in duo's of kleine groepjes. Je kunt ook een stap verder gaan en leerlingen het hele thema samen laten werken aan een eindproduct.
2. Vrijheid en verantwoordelijkheid onder jouw regie
Je start klassikaal op het digibord en kiest daarna welke onderdelen je openzet voor zelfstandig werk. Met het werkboek verwerken leerlingen vooral de kennis, met het doeboek werken ze aan vaardigheden. Binnen die kaders maken ze eigen keuzes, bijvoorbeeld voor een onderzoeksvraag in de Zelf onderzoeken-tegel. Op het dashboard zie je direct waar de klas en individuele leerlingen staan.
Zo werkt de wie-is-waar-pagina
3. Zelfstandigheid ontwikkelen met doorlopende leerlijnen
Zelfstandig werken is meer dan zelfstandig een werkblad invullen. Het betekent dat leerlingen zonder jou aan de slag kunnen, alleen of samen. De doorlopende leerlijnen helpen daarbij. Die beginnen waar mogelijk in groep 1/2 en lopen door tot en met groep 8. Leerlingen bouwen hun kennis steeds verder uit en kunnen steeds meer zelf. Zo bereid je ze voor op het voortgezet onderwijs.
4. Reflecteren op de stof en het eigen leerproces
Tijdens een thema van Faqta Wereld houden leerlingen hun voortgang bij op het voortgangsblad. Aan het eind vullen ze op het evaluatieblad in wat ze hebben geleerd. Bij Faqta Nederlands heeft elk thema vaste momenten waarop leerlingen reflecteren op hun opdracht en die presenteren of publiceren. Je kunt een thema ook afsluiten met een muurkrant, presentatie of toets.
5. Effectief werken met evidence-informed methodes
Met Faqta geef je les volgens duidelijke leerdoelen en met didactieken als close reading en EDI. Je bouwt de verantwoordelijkheid stap voor stap af (ik-wij-jullie). Doordat je bij Nederlands en wereldoriëntatie met hetzelfde thema werkt, ben je tot wel zeven keer per week met dezelfde inhoud bezig. Wat leerlingen bij het ene vak leren, gebruiken ze bij het andere. Je hoeft daarbij niet alles uit de methode te doen. In de themavoorbereiding kies je wat jouw klas nodig heeft.
Podcast: Lesmethodes moeten aansluiten bij je leerlingen en je visie
In de podcast De Kennisbasis vertelt schoolleider Niels Gerritsen van daltonschool De Vuurvogel hoe zijn team een lesmethode koos die past bij hun visie én bij hun leerlingen.
"Een ervaren leerkracht kan met elke methode afwijken. Maar zeker Faqta geeft daar heel veel ruimte voor."
Niels Gerritsen, schoolleider van daltonschool De Vuurvogel
In de klas bij meester David
David van Dijk geeft les aan groep 8 op oecumenische daltonschool De Windwijzer. Hij vindt dat wereldoriëntatie van Faqta zich uitstekend leent om de kernwaarden van het daltononderwijs tot uiting te laten komen. "De leerlingen hebben de mogelijkheid om zelfstandig aan de slag te gaan, maar kunnen ook heel mooi samenwerken", vertelt hij. "Dan hebben ze elkaar nodig en kunnen ze echt veel van elkaar opsteken."
Een goede onderzoeksvraag bedenken lukt pas als je al iets van een onderwerp weet. Daarom begint iedere les bij Faqta Wereld met kennis. Een eigen onderzoek zet je pas in als je leerlingen genoeg over het onderwerp weten. Meestal is dat na de lessen met kennisoverdracht. Een thema kan er zo uitzien.
Samen kennis opbouwen
Je start klassikaal op het digibord, met video's, klikplaten en kennisteksten. Je leest voor, bespreekt de belangrijke begrippen en voert een klassengesprek. In deze fase heb je als leerkracht de meeste regie.
Betere eigen vragen
Met die voorkennis worden de vragen van je leerlingen scherper. In de Zelf onderzoeken-tegel leren ze hoe ze er een onderzoekbare vraag van maken. Jij denkt mee en stelt vragen.
Zelfstandig onderzoeken
Leerlingen plannen hun onderzoek zelf, bijvoorbeeld als daltontaak, en werken samen. Jij blijft op de achtergrond en stuurt bij waar het nodig is. Begin met een open vraag ("Hoe wil je dat gaan aanpakken?"). Geef pas meer sturing of een stevige hint als dat echt nodig is. Bij de doeboekopdrachten vind je coachvragen in de themavoorbereiding.
Delen en reflecteren
Leerlingen presenteren wat ze hebben ontdekt en kijken terug op hun aanpak. De nieuwe kennis komt zo terug in de groep, en de volgende ronde begint op een hoger niveau.
"De echte taak van de school is niet om leerlingen aan vooropgezette ideeën te binden, maar om ze de vrijheid te geven eigen ideeën te ontdekken."
Helen Parkhurst, Het Dalton Onderwijs (1922)
De nieuwe kerndoelen vragen om samenhang
In de nieuwe kerndoelen staan kennis en vaardigheden zoveel mogelijk in samenhang. Voor Nederlands gelden ze sinds augustus 2026. Voor wereldoriëntatie, burgerschap en digitale geletterdheid is augustus 2027 de beoogde datum. Uiterlijk in augustus 2031 werken alle scholen ermee.
Dat de kerndoelen Nederlands al gelden, raakt ook je methode voor wereldoriëntatie. Het eerste kerndoel vraagt namelijk dat taalactiviteiten verbonden worden met de andere leergebieden. Zo zie je een aantal kerndoelen Nederlands terug in wereldoriëntatie:
Wereldoriëntatie krijgt bovendien twee eigen leergebieden: Mens & maatschappij en Mens & natuur. Bij Mens & natuur krijgen onderzoeken en ontwerpen in herkenbare fasen een duidelijke plek.
Zo werk je met Faqta aan de nieuwe kerndoelen
Met de methodes van Faqta dek je de nieuwe kerndoelen. Je werkt bij Nederlands en wereldoriëntatie aan hetzelfde thema, zodat je taal en kennis in samenhang aanbiedt. Wil je weten hoe jullie huidige aanbod ervoor staat? Dan kun je het zo aanpakken:
- Leg de dekking naast de kerndoelen. Welke doelen van Mens & maatschappij, Mens & natuur en Nederlands dekt je methode al?
- Benoem de hiaten, bijvoorbeeld bij onderzoeken en ontwerpen, of bij het verkennen van bronnen.
- Kies wat in samenhang kan. Welke doelen bied je al aan in samenhang met taal en lezen?
- Trek de consequenties. Wat betekent dit voor je daltonvisie, je taalbeleid en je keuze van leermiddelen?
Past je methode bij Dalton en de nieuwe kerndoelen?
Met onze kijkwijzer beoordeel je een methode op onder meer de kerndoelen, samenhang, vrijheid en zelfstandig werken. Door er een paar vragen aan toe te voegen, kun je de kijkwijzer inzetten om te ontdekken hoe een methode bij Dalton aansluit. Zo pak je het aan:
👉Beoordeel eerst je huidige methode; dat is je nulmeting.
👉Voeg vragen toe die voor jullie belangrijk zijn, bijvoorbeeld of leerlingen eigen onderzoeksvragen stellen en of ze reflecteren op proces én inhoud.
👉Bepaal samen welke punten voor jullie het zwaarst wegen en geef die een weging van 2 of 3.
Samenhangend lesgeven in de praktijk van het daltononderwijs
Alle onderdelen van het lesmateriaal binnen de Faqta-methodes zijn geschikt om op de weektaken te zetten. Op het leerplatform zijn de thema's verdeeld in tegels. Die geef je als taak, zodat leerlingen er zelfstandig mee aan de slag gaan.
Hetzelfde geldt voor de opdrachten in de doeboeken, werkboeken en leerwerkschriften. Daarvoor zijn vaak zowel eenvoudigere als complexere varianten beschikbaar om te differentiëren op niveau, zonder dat je andere leerstof hoeft aan te bieden.
Een onderzoek op de weektaak
Een eigen onderzoek hoeft niet te wachten tot het einde van het thema. Met een talentthema kun je het ook naast de lessen laten lopen, bijvoorbeeld op de weektaak. In drie tegels doen leerlingen eerst kennis op over een onderwerp dat bij het thema past. Daarna gaan ze aan de slag met een eigen onderzoeksvraag. In de afsluitingsweek presenteren ze wat ze hebben ontdekt.
Hoe werk je met portfolio's binnen Faqta?
Wanneer je werkt met portfolio's, is Faqta uitermate geschikt. Met de mogelijkheden binnen Faqta kunnen leerlingen in hun portfolio niet alleen het eindresultaat laten zien, maar ligt hun focus vooral op het leerproces en de eigen reflectie. De opbouw van de Faqta-thema's sluit hier naadloos bij aan door middel van:
- Zichtbaar leerproces: De resultaten uit de digitale leeromgeving en de fysieke materialen in doeboeken, werkboeken en leerwerkschriften maken de groei van de leerling concreet.
- Eigen keuzes maken: Leerlingen krijgen binnen de thema's ruimte voor eigen onderzoeksvragen. Zo wordt hun portfolio een persoonlijke weergave van hun werk.
- Reflectiemomenten: Faqta stimuleert leerlingen om na te denken over wat ze hebben geleerd en hoe ze dat hebben gedaan. Deze reflecties neem je uiteraard op in het portfolio.
Bij Faqta Nederlands kun je de schrijfopdrachten ook verzamelen in een schrijfportfolio per leerling. Zo zien leerlingen hun eigen groei door het jaar heen.
Meer artikelen over Faqta en daltononderwijs
"Wat wil je leren?" vraagt David aan zijn leerlingen
Bij juf Monique geven de kleuters zelf invulling aan een thema
Lesmethodes inzetten voor jouw visie op onderwijs
Ontdek nu gratis ons thematische lesprogramma
Evalueer in 6 weken ons lesprogramma in je klas
Geheel gratis en vrijblijvend