LIST: Hoe kun je differentiëren bij lezen?

Verschillende vormen van differentiatie bij lezen met LIST

Bij LIST krijgt het differentiëren op verschillende manieren vorm. Het leesniveau binnen een klas kan namelijk behoorlijk uiteenlopen. In groep 4 en 5 heb je leerlingen die al stillezen, maar ook een groep die hardop leest. Door een schoolbrede aanpak kun je de LIST-lessen praktisch organiseren zonder dat het onrustig wordt. Doordat iedere groep tegelijkertijd aan het lezen is, heb je de perfecte kans om groepsdoorbroken te werken.

Hardop-lezers en stillezers van elkaar scheiden

Tijdens de leestijd is het namelijk essentieel om de stillezers en de hardop-lezers van elkaar te scheiden. Leerlingen die nog onvoldoende vloeiend decoderen (tot en met AVI-niveau M4), lezen verplicht hardop (middels de HOMMEL-aanpak) om cognitieve overbelasting te voorkomen. Leerlingen die AVI-niveau E4 beheersen, lezen in stilte. Door deze groepen over verschillende lokalen te verspreiden, voorkom je dat stillezers worden gestoord en creëer je in de hele school een rustige sfeer waar iedereen zich kan focussen op het lezen.

Groepsdoorbroken werken zorgt voor extra mogelijkheden

Doordat je met LIST groepsdoorbroken werkt, kun je ook het differentiëren anders aanpakken. In plaats van elke leerling op een eigen eilandje aan een ander doel te laten werken, kiezen we bij Faqta resoluut voor convergente differentiatie binnen onze lesmethodes. Door de LIST-methodiek toe te passen, integreren we die convergente differentiatie ook op dat gebied in het lesprogramma.

Hoe krijgt differentiatie vorm binnen LIST?

In de basis doet iedere leerling hetzelfde tijdens de LIST-les: lezen, lezen en nog eens lezen. De convergente differentiatie krijgt vorm doordat je met meerdere lagen werkt. Leerlingen die aan het basisaanbod niet voldoende hebben, krijgen extra leertijd en een toegespitst aanbod. Leerlingen die sneller vooruitgaan in hun leesontwikkeling worden niet langer vastgehouden dan nodig is. Denk hierbij aan leerlingen in groep 4 die samen met leerlingen van groep 5 stillezen terwijl andere leerlingen hardop lezen in een ander lokaal.

RALFI, Connect en BOUW

In laag 2 en 3 komen RALFI, Connect en BOUW ter sprake. Vanuit LIST worden deze aanpakken aangeraden om toe te passen indien nodig. In de praktijk gebeurt dit vaak op aangeven van bijvoorbeeld de zorgcoördinator. Het is daarom geen onderdeel van je reguliere aanbod, maar iets dat je aanvullend inzet.

Laag 1: Het rijke basisaanbod voor lezen voor de hele klas

Bij LIST doet iedere leerling mee met de klassikale basisaanpak. Het differentiëren binnen deze laag gaat vervolgens heel natuurlijk.

Leerlingen kiezen zelf een boek

Het gekozen boek sluit aan bij hun eigen interesse en belevingswereld. Bij voorkeur ligt het gekozen boek op of nét boven hun niveau. Eventueel ondersteun je de leerlingen bij het kiezen van een boek. Je stimuleert zo het eigenaarschap bij je leerlingen. Je monitort de boekkeuze tijdens de leesgesprekken.

Hardop lezen indien nodig

Binnen LIST bied je tot en met AVI M4 het zogenaamde HOMMEL-lezen aan. HOMMEL staat voor Hardop Ondersteund Makkelijk Lezen. Als leerlingen nog onvoldoende vloeiend decoderen, laat je ze hardop lezen. Hiermee voorkom je zogenaamde cognitieve overbelasting. Je hebt hierbij de mogelijkheid voor lichte en zwaardere ondersteuningstechnieken:

• Lichte ondersteuning bij hardop-lezen:
  Duolezen in homogene tweetallen, waarbij leerlingen om beurten een zin, een bladzijde of samen in koor lezen. Onderzoek wijst uit dat vriendschapsbanden hierbij een positief effect hebben.

• Zwaardere ondersteuning bij hardop-lezen:
  Om ervoor te zorgen dat iedere leerling op leeftijdsadequaat niveau kan meelezen, kun je tutorlezen met een oudere leerling organiseren. Doordat je schoolbreed tegelijkertijd met lezen bezig bent, is dit relatief eenvoudig te organiseren. Die tutor krijgt instructie van de leerkracht (bijvoorbeeld koor- of echolezen). Daarnaast kun je ervoor kiezen om - tijdelijk - luisterboeken of tekst-naar-spraak-software in te zetten.

Laag 2: Extra leertijd en meer focus

Soms blijkt het basisaanbod niet genoeg voor een leerling en stagneert de leesontwikkeling. In dat geval breid je de leertijd uit met een toegespitst aanbod. Laag 2 komt boven op de basisles te liggen. Deze is dus niet bedoeld ter vervanging.

Pre-teaching en re-teaching bij aanvankelijk lezen

In groep 3 kun je de instructie intensiveren met dagelijks korte pre-teaching waarbij je een groepje voorbereidt op de klassikale les. Door middel van re-teaching herhaal je nog een keer letters, schrijfbewegingen en woordjes. Dit doe je in kleine groepjes van maximaal vijf kinderen.

Vloeiend hardop lezen met RALFI voor leerlingen in groep 5 t/m 8

Je gaat drie tot vijf keer per week in een klein groepje herhaald en ondersteund lezen met leerlingen die AVI M4 nog niet beheersen. Je werkt met uitdagende teksten die passen bij de leeftijd van de leerling, bijvoorbeeld boekenseries. Het niveau van de tekst is op of net boven het frustratieniveau van de leerling. Bij fouten geef je positieve, specifieke feedback. Je voert een plezierige, rijke interactie over de inhoud waarmee je de woordherkenning en oproepsnelheid verbetert.

Vloeiend stillezen met RALFI-light voor leerlingen in groep 5 t/m 8

Stillezers die onvoldoende vorderen of sneller afhaken, geef je minimaal drie keer per week ondersteuning. Ook hier gebruik je bijvoorbeeld boekenreeksen op niveau. De tekst wordt niet herhaald, maar je leest bijvoorbeeld de eerste pagina's voor of leest in koor/duo's zodat de leerlingen sneller bekend raken met het thema, de personages en het woordgebruik in de tekst. Je gaat met de leerlingen in gesprek over de tekst en zo op zoek naar wat ze waarderen. Wat vind je het leukst, het grappigst of verdrietigst? Zo komen ze ‘er gemakkelijker in’ en kunnen ze het boek daarna zelfstandig verder lezen. Deze vorm van ondersteuning is ook zeer geschikt voor anderstalige en taalzwakke leerlingen.

Laag 3: Intensieve hulp bij ernstige stagnatie

Als een leerling ook met laag 2 niet of onvoldoende vooruitgang boekt, ga je samen met bijvoorbeeld de zorgcoördinator en/of leesexpert aan de slag. Hiervoor zijn specialistische leestrajecten.

Connect & BOUW

Voor groep 3-leerlingen kun je zeer gerichte, intensieve interventies zoals Connect Klanken en letters, Connect Woordherkenning of het computergestuurde online programma BOUW inzetten.

RALFI-plus

In plaats van het gewone RALFI komt dit voor de bovenbouwleerlingen bij de hardop-leesaanpak. Je voegt dan specifieke aanpassingen toe. Denk hierbij aan het overtypen van zinnen, spellingtraining en extra herhaling. Via speciale boekenseries kun je het decoderen tijdelijk intensief trainen.

Wat is RALFI?

RALFI is een interventiemethode voor leerlingen die stagneren in hun leesontwikkeling. Ze hebben vaak moeite met het automatiseren van woorden. RALFI staat voor Repeated Assisted Level Feedback Interaction. Je gaat dezelfde tekst gedurende de week herhaald lezen (Repeated). De leerling wordt hierbij ondersteund door een leerkracht of leesexpert die het lezen voordoet (Assisted). Je let erop dat de tekst een uitdagend niveau heeft en past bij de leeftijd en interesse van de leerling. Je kijkt daarbij niet enkel naar het AVI-niveau (Level). Tijdens het lezen corrigeer je de leerling direct en positief (Feedback). Met het groepje leerlingen ga je het ook actief hebben over de inhoud van de tekst (Interaction).