Waarom literatuuronderwijs werkt voor leesplezier én leesvaardigheid

Wat onderzoek zegt over leesplezier

Voorlezen, vrij lezen en praten over boeken: het krijgt niet altijd de aandacht die het verdient. In een drukke week schuiven deze activiteiten naar achteren, en is er tijd over, dan wordt lezen al snel een opvulling. Toch is er een goede reden om er serieus tijd voor te maken, want leesplezier en leesvaardigheid groeien samen. Op deze pagina lees je wat onderzoek daarover zegt en wat literatuur je leerlingen oplevert.

Op de meeste scholen, en ook in het beleid, wordt nog een scherp onderscheid gemaakt tussen leesplezier en leesvaardigheid. Dat schrijven Yra van Dijk en Marie-José Klaver in hun artikel Moeilijke boeken lezen is niet zielig (De Groene Amsterdammer, 2023). Toch is er volgens hen meer dan genoeg bewijs dat die twee hand in hand gaan. Ze beschrijven een basisschool waar leerlingen veel uitdagende jeugdliteratuur in de les zijn gaan lezen. De leerlingen werden er beter in en raakten weer gemotiveerd om meer te lezen. De oplossing van de auteurs: meer fictie lezen, met aandacht voor tekstkwaliteit en thema.

Stichting Lezen (2021) noemt dit de positieve leesspiraal. Kinderen die vaak in hun vrije tijd lezen, zien hun leesvaardigheid stijgen. Daardoor krijgen ze meer vertrouwen in hun eigen lezen en pakken ze vaker een boek. Hun tekstbegrip en woordenschat nemen toe, en hun leesgedrag groeit weer mee. Zo blijven leesgedrag en leesvaardigheid elkaar de hele schoolloopbaan versterken. Met een vast leesmoment op school en boeken die leerlingen echt willen lezen, help je die spiraal op gang. Ook bij leerlingen die thuis weinig lezen.

Voorlezen vergroot de taalbasis

De taalontwikkeling van een kind begint thuis, en de verschillen tussen leerlingen zijn bij binnenkomst op school groot. Kinderen die van jongs af aan worden voorgelezen, hebben op 7- tot 10-jarige leeftijd gemiddeld een rijkere woordenschat, een sterker leesbegrip en een hogere leesmotivatie (Stichting Lezen, 2021). Dat komt onder meer doordat boeken veel rijkere taal bevatten dan gesprekken. In prentenboeken staan 1,7 keer zoveel verschillende woorden als in de gesprekken die ouders met hun kinderen voeren (Montag e.a., 2015).

Op school kun je die rijke taal aan iedere leerling meegeven. Van Koeven en Smits (Rijke taal, 2022) noemen voorlezen als een van de manieren om de taal- en ervaringsbasis van leerlingen te vergroten. Dat geldt ook in de bovenbouw. Met jeugdliteratuur laat je leerlingen kennismaken met boeken die ze zelf niet zo snel zouden pakken.

Hoge verwachtingen voor elke lezer

Leerlingen die extra instructie krijgen, lezen vaak minder dan hun klasgenoten. Ze zijn meer tijd kwijt aan de instructie zelf, en krijgen vaker versimpelde teksten om mee te oefenen. Zo komen juist zij minder in aanraking met de rijke taal uit boeken. Van Koeven en Smits (Rijke taal, 2022) zijn daar duidelijk over: van lage verwachtingen in combinatie met veel ondersteuning leren leerlingen niets. Met literatuuronderwijs geef je elke leerling een gelijkwaardig, rijk aanbod aan boeken en verhalen. Jij past de ondersteuning aan: samen lezen in duo's, een luisterboek erbij, of een kort leesgesprek over waar iemand vastloopt.

Podcast: uitdagende boeken in de klas

Boeken die boven het niveau van je leerlingen liggen, hoeven niet in de kast te blijven. Ze bevatten vaak rijkere taal en een andere opbouw dan leerlingen gewend zijn, zegt onderwijsadviseur Margreet Mulder van Expertis. Juist daarom is het de moeite waard om leerlingen ermee te laten kennismaken, bijvoorbeeld door eruit voor te lezen of ze naast makkelijkere boeken aan te bieden. "Het is juist de uitdaging om je leerlingen ook boeken aan te bieden die boven hun niveau liggen", vindt Lotte Steen, productmanager bij Faqta.
 
Luister de podcast
Expertis_LotteMargreet-1

Literatuur leert leerlingen iets over zichzelf, anderen en de wereld

In de nieuwe kerndoelen staat het expliciet: leerlingen verwoorden wat ze via literatuur hebben geleerd over zichzelf, over anderen en over de wereld en culturen. Een verhaal over onderduiken in de Tweede Wereldoorlog geeft de kennis uit de geschiedenisles een gezicht. Een gedicht laat zien dat je met taal kunt spelen. En een boek waarin de hoofdpersoon iets meemaakt wat een leerling herkent, geeft woorden aan wat die zelf nog niet kon zeggen.

Meer lezen over hoe lezen, schrijven en praten over teksten samenhangen?

Download onze whitepaper "Bij taal hangt alles al samen, nu de methodes nog" over geïntegreerd taalonderwijs. 

Verder lezen over literatuuronderwijs:

Onze artikelen

PISA 2025: Het leesprobleem is groter dan de school, en dat is ook een opluchting
Visie

PISA 2025: Het leesprobleem is groter dan de school, en dat is ook een opluchting

07 oktober 2026 4 min.
Onderzoek: Hoe motiveer je leerlingen voor abstracte lesstof?
Visie

Onderzoek: Hoe motiveer je leerlingen voor abstracte lesstof?

28 september 2026 4 min.
Nieuwe lesmethode kiezen zonder dat het een loos compromis wordt
Visie

Nieuwe lesmethode kiezen zonder dat het een loos compromis wordt

28 september 2026 3 min.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief