Wat is onderzoekend leren?

Je leerlingen een eigen onderzoek laten doen klinkt mooi. Maar wanneer laat je ze los en wanneer houd je ze bij je? Bij onderzoekend leren gaan leerlingen zelf op zoek naar een antwoord op een vraag. Dat doen ze in een aantal stappen. Zo verzamelen ze onder andere informatie, trekken ze een conclusie en laten ze zien wat ze hebben ontdekt. Jij bepaalt de kaders: het onderwerp, de vorm en hoeveel vrijheid ze krijgen.

SLO omschrijft onderzoekend leren als een manier van leren waarbij houding, vaardigheden, denkwijzen en kennis zich in samenhang ontwikkelen. Onderzoeken is daarbij breder dan een proefje bij natuur en techniek. Bij aardrijkskunde bestuderen leerlingen bijvoorbeeld kaarten. Bij geschiedenis zoeken ze naar betrouwbare bronnen.

Op deze pagina lees je wat onderzoekend leren is en hoe jouw begeleiding kan bijdragen aan de effectiviteit. Welke vaardigheden leren je leerlingen daarbij? En hoe begeleid je ze zonder het voor te zeggen?

Waarom is onderzoekend leren effectief?

Bij onderzoekend leren maakt jouw begeleiding het verschil. Uit een meta-analyse van 72 studies (Lazonder & Harmsen, 2016) blijkt dat onderzoekend leren effectiever kan zijn dan uitleggend onderwijs, mits leerlingen genoeg ondersteuning krijgen. Leerlingen helemaal vrijlaten is dus niet het doel. Met duidelijke kaders, goede vragen en hulp op het juiste moment help je ze een onderzoek tot een goed einde te brengen.

Wat het je leerlingen oplevert:

• Ze bouwen kennis op en oefenen tegelijk vaardigheden zoals waarnemen, bronnen gebruiken en conclusies trekken.
• Ze werken binnen jouw kaders aan een vraag die ze zelf interessant vinden.
• Ze leren terugkijken op hun eigen leerproces.

Onderzoeken heeft ook een vaste plek in de nieuwe kerndoelen. Bij mens en maatschappij onderzoekt de leerling "vraagstukken over mens en samenleving" (kerndoel 25). Bij mens en natuur passen leerlingen onder meer onderzoeks- en ontwerpstappen systematisch toe (kerndoel 29).

Eerst kennis, dan een eigen onderzoeksvraag

Een goede onderzoeksvraag stellen lukt pas als je iets van een onderwerp weet. Daarom start je een onderzoek meestal pas als je de kennis van een thema met je klas hebt opgebouwd. Werk je thematisch, dan sluit een onderzoek mooi aan op het thema dat jullie samen al hebben verkend. Lees meer in Thematisch werken is meer dan werken met een thema.

Kennis en onderzoek gaan zo hand in hand. Leerlingen gebruiken wat ze weten om een vraag te bedenken en verdiepen met hun onderzoek hun kennis verder.